بررسى اخبارى که به امور خارق العاده در باره کعبه و حجر الاسود و سنگ مقام اشاره دارند
در اخبار آمده است که خانه کعبه اولین بارى که پیدا شد به صورت قبه اى از نور بود، که آن را براى آدم نازل کردند، و در همین محل که ابراهیم کعبه را ساخت قرار دادند، و این قبه هم چنان بود تا آنکه در طوفان نوح که دنیا غرق در آب شد، خداى تعالى آن را بالا برد، و از غرق شدن حفظ کرد، و به همین جهت کعبه را بیت عتیق (خانه قدیمى) نام نهادند. و در بعضى اخبار آمده: که خداى عز و جل پایه هاى خانه را از بهشت نازل کرد. و در بعضى دیگر آمده: حجر الاسود از بهشت نازل شده، و در آن روز از برف سفیدتر بوده، و در زمین بخاطر این که کفار بدان دست مالیدند سیاه شد. و در کافى نیز از یکى از دو امام باقر و صادق ع روایت کرده که فرمود: ابراهیم مامور شد تا پایه هاى کعبه را بالا ببرد، و آن را بسازد و مناسک، یعنى طریقه حج این خانه را بمردم بیاموزد. پس ابراهیم و اسماعیل خانه را در هر روز به بلندى یک ساق بنا کردند، تا به محل حجر الاسود رسیدند، امام ابو جعفر میفرماید: در این هنگام از کوه ابو قبیس ندایى برخاست، که اى ابراهیم تو امانتى نزد من دارى، پس حجر الاسود را به ابراهیم داد، و او در جاى خود به کار برد. و در تفسیر عیاشى از ثورى از امام ابى جعفر ع روایت کرده، که گفت از آن جناب از حجر الاسود سؤال کردم، فرمود: سه تا سنگ از سنگهاى بهشت به زمین نازل شد، اول حجر الاسود بود، که آن را به ودیعه بابراهیم دادند، دوم مقام ابراهیم بود، و سوم سنگ بنى اسرائیل بود.
و در بعضى از روایات آمده: که حجر الاسود قبلا فرشته اى از فرشتگان بوده است. و نظائر این معانى در روایات عامه و خاصه بسیار است، و چون یک یک آنها خبر واحد است، و نمى شود به مضمونش اعتماد کرد، و از مجموع آنها هم چیزى استفاده نمى شود، لذا نه تواتر لفظى دارند، و نه معنوى، و لیکن چنان هم نیست که در ابواب معارف دینى مشابه نداشته باشد، چون نوعا روایاتى که در ابواب مختلف معارف وارد شده، همینطورند، و لذا اصرارى نیست که آنها را طرد و بکلى رد کنیم.
اما روایاتى که مى گوید: کعبه قبلا قبه اى بود، که براى آدم نازل شد، و همچنین آنها که مى گویند: ابراهیم بوسیله براق به سوى مکه رفت، و امثال این مطالب، از باب کرامت و خارق العاده، و حوادث غیر طبیعى است، که هیچ دلیلى بر محال بودنش نداریم، علاوه بر اینکه این تنها معجزه اى نیست که قرآن کریم براى انبیاء خود اثبات کرده، بلکه آنان را به معجزات بسیار و کرامات خارق العاده زیادى اختصاص داده است، که موارد بسیارى از آن در قرآن ثابت شده است.
و اما روایاتى که داشت: پایه هاى کعبه و نیز حجر الاسود و سنگ مقام از بهشت نازل شده- و اینکه سنگ مقام در زیر مقام فعلى دفن شده- و نظائر این، در باره اش گفتیم: که نظیر این گونه روایات در معارف دینى بسیار است، حتى در باره بعضى از نباتات و میوه ها و امثال آن آمده، که مثلا فلان میوه یا فلان گیاه، بهشتى است. و نیز روایاتى که مى گوید: فلان چیز از جهنم، و یا از فوران جهنم است، و باز از همین دسته است روایاتى که در باب طینت وارد شده، میگوید طینت مردم با سعادت از بهشت، و طینت اشقیاء از آتش بوده، یا از دسته اول از علیین، و از دسته دوم از سجین بوده است. و نیز از همین دسته است آن روایاتى که مى گوید: بهشت برزخ در فلان قطعه از زمین، و آتش برزخ در آن قطعه دیگر از زمین است، و روایاتى که مى گوید: قبر یا باغى از باغ هاى بهشت است، و یا حفره اى از حفره هاى جهنم، و امثال این روایات که هر کس اهل تتبع و جستجو، و نیز بیناى در مطاوى اخبار باشد به آنها دست مى یابد.
و این گونه روایات همانطور که گفتیم بسیار زیاد است، بطورى که- اگر نتوانیم مضمون یک یک آنها را بپذیریم- بارى همه را هم نمى توانیم رد نموده، بکلى طرح کنیم، و یا در صدور آنها از ائمه ع، و یا در صحت انتساب آنها به آن حضرات مناقشه کنیم، چون این گونه روایات از معارف الهیه است که فتح بابش به وسیله قرآن شریف شده، و ائمه ع مسیر آن را دنبال کرده اند، آرى از کلام خداى تعالى برمى آید: که تنها حجر الاسود و چه و چه از ناحیه خدا نیامده، بلکه تمامى موجودات از ناحیه او نازل شده است، و آنچه در این نشئه که نشئه طبیعى و مشهود است دیده مى شود، همه از ناحیه خداى سبحان نازل شده، چیزى که هست آنچه از موجودات و حوادث که خیر و جمیل است، و یا وسیله خیر، و یا ظرف براى خیر است، از بهشت آمده، و باز هم به بهشت برمیگردد، و آنچه از شرور است یا وسیله براى شر و یا ظرف براى شر است، از آتش دوزخ آمده، و دوباره به همانجا بر مى گردد.
اینک نمونه هایى از کلام خدا: "و إن من شی ء إلا عندنا خزائنه و ما ننزله إلا بقدر معلوم؛ هیچ چیز نیست مگر آنکه نزد ما از آن خزینه ها هست، و ما نازل نمى کنیم، مگر به اندازه اى معلوم" سوره حجر آیه 21. که مى رساند تمامى اشیاء عالم نزد خدا موجودند، و بوجودى نامحدود، و غیر مقدر با هیچ تقدیر موجودند، و تنها در هنگام نزول، تقدیر و اندازه گیرى میشوند، چون کلمه (تنزیل) بمعناى تدریج در نزول است.
پس آیه شریفه، مسئله خدایى بودن هر چیز را، عمومیت داده، همه چیز را از ناحیه خدا میداند، و آیاتى دیگر این معنا را در باره بعضى از چیزها بخصوص اثبات مى کند، مانند آیه: "و أنزل لکم من الأنعام ثمانیة أزواج؛ براى شما از جنس چهار پایان هشت جفت نازل کرد" سوره زمر آیه 6، است و آیه: "و أنزلنا الحدید فیه بأس شدید، آهن را نازل کردیم، که در آن قدرتى بسیار است" سوره حدید آیه 25، می باشد و آیه: "و فی السماء رزقکم و ما توعدون؛ رزق شما و آنچه که وعده اش را به شما داده اند در آسمان است" سوره زاریات آیه 22.
پس به حکم این آیات آنچه در دنیا هست همه از ناحیه خداى سبحان نازل شده، و خدا در کلامش مکرر فرموده: که بار دیگر همه آنها بسوى پروردگار بر مى گردند، از آن جمله آیات زیر است: "و أن إلى ربک المنتهى ؛ به درستى که منتهى به سوى پروردگار تو است" سوره نجم آیه 42، و نیز "إلى ربک الرجعى ؛ بازگشت به سوى پروردگار تو است" سوره علق آیه 8، و نیز "إلیه المصیر؛ بازگشت بسوى او است" سوره مؤمن آیه 3، "ألا إلى الله تصیر الأمور؛ آگاه باشید که همه امور به سوى خدا باز مى گردد" سوره شورى آیه 53، و آیات بسیارى دیگر. و نیز آیه سوره حجر این معنا را هم افاده مى کند: که اشیاء- در فاصله میانه پیدایش و بازگشت- بر طبق مقتضایى سیر مى کنند، که کیفیت آغازشان آن را اقتضاء کرده، و بر آن سرنوشتى از سعادت و شقاوت و خیر و شر جریان مى یابند، که ابتداء وجودش اقتضاى آن را دارد، و این معنا از آیات زیر نیز استفاده مى شود: "کل یعمل على شاکلته؛ هر کسى بر طینت خود مى تند" سوره اسرى آیه 84، "لکل وجهة هو مولیها؛ هر کسى براى خود هدفى معین دارد که خواه ناخواه به همان سو رو مى کند" سوره بقره آیه 148.
و منظور در اینجا تنها اشاره اجمالى و به آن مقدارى است که بحث ما تمام شود، و آن این است که اخبارى که مى گوید: موجودات طبیعى نامبرده از بهشت نازل شده، و یا از جهنم آمده، در صورتى که ارتباطى با مسئله سعادت و شقاوت انسانها داشته باشد، می شود معناى صحیحى برایش تصور کرد، چون در این صورت با اصول قرآنى که تا حدى مسلم است، منطبق مى شود، هر چند که این توجیه باعث نشود که بگوئیم هر یک از آن روایات صحیح هم هست، و مى توان بدان اعتماد کرد.