جستجو
     
  
 
 
کتاب صوتی آه بر اساس ترجمه نفس المهموم
 
 
 
 
 
منابع تعالیم فرهنگ اسلامی
681
 
 

Tahoor_invitation قرآن، سنت و حدیث منبع و سرچشمه های توأمان فرهنگ اسلامی می باشند. همه مسلمانان به این دو منبع لایزال ایمان دارند و این تعالیم را مطابق مشیت خداوند بر اوضاع و احوال خاصی كه برایشان پیش می آید اطلاق و اعمال می كنند. قرآن و سنت به عنوان بازتاب توحید، رفتار و شیوه زندگی مسلمانان را شكل می دهند.

1ــ قرآن مجید:
قرآن مجید واقعیت مركزی و مقدس اسلام است. معانی، الفاظ، اصوات و حروفی كه كلمات این كتاب با آن نوشته شده و بالاخره كالبد این كتاب، همه و همه از نظر مسلمانان مقدس است. كلمه به كلمه این كتاب كلام خداوند است. براساس ارزیابی پژوهشگران و مورخان، نزول قرآن بر حضرت محمد(ص) بزرگ ترین حادثه تاریخ بشریت بوده؛ زیرا برای نخستین بار در میان كتب آسمانی كتابی به منصه ظهور رسیده است كه تمامی كلمات و حروف آن از جانب خداوند می باشد و هیچ سطری از آن را بشر ننگاشته و هیچ حرفی از آن را انسان تحریر نكرده است. برخلاف بسیاری از كتب مقدس كه بس كهن اند و نحوه جمع آوری و تدوین آن ها معلوم نیست، قرآن كاملاً در دیدرس تاریخ ما نازل شده است و به همین جهت ما دقیقاً می دانیم كه نزول این كتاب مقدس چه زمانی آغاز شده و چه زمانی پایان یافته است. قرآن در طی 23 سال رسالت پیامبر اكرم(ص) فرو فرستاده شد. نخستین آیات آن، آیات آغازین سوره علق بود كه در جبل الرحمه در چهل سالگی توسط جبرئیل بر پیامبر اكرم(ص) وحی شد، و آخرین آیات آن نیز در 63 سالگی و اندكی پیش از وفات ایشان نازل گشت. در هنگام نزول و در هر حالت، پیامبر كلام خداوند را تكرار می كرد و اصحاب ایشان آن را به حافظه خویش می سپردند، و در هر زمان لازم بود به خاطر می آوردند(انور جندی؛ اسلام و جهان معاصر، ترجمه حمیدرضا آژیر، ص124 ). بدین ترتیب تاریخ نزول تمامی آیات و سور قرآن و حتی شرایط خاص نزول آیات دقیقاً معلوم است.

بزرگ ترین ویژگی قرآن تعهد خداوند تبارك و تعالی بر حفظ آن می باشد، در حالی كه حفظ كتاب های آسمانی دیگر به عهده كسانی گذاشته شد كه بر آن ها نازل شده بود. ازاین رو قرآن تنها كتاب آسمانی در جهان می باشد كه تمامی آن از تحریف مصون مانده است و متن آن مورد اعتماد و ثابت می باشد و دستخوش هیچ تغییری نگشته است. قرآنی كه در شرق و غرب زمین در دست مسلمانان است از اول آن، ام القرآن، تا آخر آن، یعنی معوّذتین، كلام خداوند سبحان و وحی پروردگار می باشد كه بر قلب پیامبر خود محمدبن عبدالله(ص) نازل كرده است(انور جندی، همان، ص124). آیات قرآن گاهی بر استخوان های كتف شتر و گاهی بر ورق های پاپیروس یا بردی، و بیش از همه بر صفحات ذهن و ضمیر و لوح جان اصحاب نقش شده بود؛ اصحابی كه آن ها را به طور مستقیم از دهان حضرت رسول شنیده بودند. پس از رحلت حضرت رسول اكرم(ص)، از آنجا كه شمار حُفاظ قرآن به سبب جنگ ها و حوادث و بلایای طبیعی كاهش یافته بود، مسلمانان احساس كردند كه دیر یا زود باید قرآن را كتابت و تدوین كنند و نشر بدهند. به همین جهت آنچه از قرآن كه پیش تر توسط كُتّاب وحی یا دیگران، به ویژه علی بن ابی طالب(ع) و زیدبن ثابت، از زمان حیات رسول اكرم(ص) و سپس در زمان ابوبكر كتابت شده بود، گردآوری شد.

سرانجام در عهد خلافت عثمان، متن كامل كتابت شده قرآن مجید تهیه گشت. سپس از مصحف نهایی چندین نسخه تهیه گردید و به چهار گوشه جهان تازه تأسیس اسلام فرستاده شد. همه نسخ دیگر از روی همین مصحف استنتاخ شدند و هیچ متن دیگری از قرآن مجید وجود ندارد و در این متن واحد نیز هیچ تغییر و تجدیدنظری وارد نشده است. فقط یك متن واحد و ثابت از قرآن مجید مورد قبول همه مسلمانان و منبع اصلی حقیقت، هدایت و الهام همه آن هاست. هر جنبه ای از قرآن به خداوند مربوط می شود كه این كتاب از او صادر شده است. یكی از این جنبه ها بلاغت باورنكردنی و اعجاب انگیز قرآن مجید است كه معجزه اصلی اسلام به حساب می آید و هرگز حتی بلیغ ترین ابنای بشر نیز نتوانسته اند مثل آن سخن بگویند؛ زیرا اصلاً مقایسه كردن زبان بشر با زبان خداوند ممكن نیست. حضور خداوند در قرآن مجید آن چنان نیرومند و مشهود است كه زبان عربی را از زبانی بشری به زبانی مقدس استحاله كرده است. به خاطر همین حضور خداوند، قرائت هر آیه از قرآن به یك معنی انسان را مستقیماً و بلافاصله در محضر خداوند قرار می دهد. قرآن مجید حاوی همه جنبه های دین اسلام اعم از شرایع و اندیشه اسلامی، تعالیم معنوی و اخلاق اسلام است. حتی مظاهر هنری آن در تعالیم آشكار و پنهان این متن مقدس ریشه دارد.

2ــ سنّت و حدیث:
مسلمانان، پیامبر اسلام را كامل ترین و درواقع اشرف مخلوقات می نامند. خداوند همه فضایل و كمالاتی كه مقام بشری قابلیت دستیابی بدان را دارد به پیامبر اكرم(ص) ارزانی كرده است و مسلمانان او را نمونه تمام عیاری برای زندگی بشر می دانند كه باید از وی تقلید و الگوبرداری شود. در نتیجه زندگی پیامبر اكرم(ص)، به ویژه در مدت 23 سال رسالتش، همواره برای مسلمانان سرمشق كامل زندگی بشری تلقی شده است. نسل های پی درپی مسلمانان، دقیقاً به خاطر اینكه می خواسته اند از زندگی حضرت محمد(ص) الگویی برای هدایت خود اتخاذ كنند، زندگی ایشان را از ابتدا تا انتها بارها و بارها مطالعه و بررسی كرده اند. عادات و افعال پیامبر اكرم(ص)، به سنّت، و اقوال او به حدیث موسوم است. سنّت و حدیث پس از قرآن كریم دومین مبنا یا اصل اساسی اسلام است.

سنّت شامل دو بخش است: یك بخش آن عبارت است از هویت اسلامی دادن به آن بخش از آداب و عادات متداول در جامعه اعراب كه با روح اسلام سازگاری داشت. دومین بخش سنّت كه اساسی ترین جنبه های آن را تشكیل می دهد، ناظر بر سلوك الهی در مقابل خداوند و خلایق اوست و به همین جهت ناظر به اساسی ترین قسمت دین اسلام است. حدیث، شامل مجموعه بسیار گسترده ای از اقوال رسول اكرم(ص) می شود كه طی سه قرن نخست تاریخ اسلام، نسل هایی از علمای مؤمنی كه به محدّثون معروف بوده اند، آن را گردآوری كرده اند.

احادیث بعداً به احادیث كاملاً صحیح و موثق، احادیث كمابیش مورد اعتماد، احادیث ضعیف و احادیثی كه مطلقاً فاقد صحت و وثاقت بودند، متمایز گشتند و در مجموعه هایی تدوین شدند. احادیث، توسط اهل سنت در كتاب های مشهور به صحیح گرد آمده است كه آن ها را صحاح السنّه می نامند. و شیعیان نیز چهار مجموعه معتبر حدیث به نام كتب اربعه تدوین كردند. حدیث، در كنار قرآن یكی از منابع شریعت است. حدیث در عین حال منبع فكر و اندیشه اسلامی نیز می باشد و تقریباً همه جهات و جنبه های این اندیشه همچون، كلام، علوم، فلسفه و حتی علوم صرف و نحو و سنت از حدیث و به طریق اولی از قرآن نشأت گرفته است. حدیث خود نخستین تفسیر قرآن است. اقوال حضرت محمد(ص) معنای قرآن مجید را كامل و تمام می كند و بدون استمداد از قول ایشان، معنای بسیاری از آیات قرآن را نمی توان فهمید. حتی ادای مناسك و آیین های اصلی اسلام، همچون نمازهای روزانه، حج و ... را باید از خلال سنّت و حدیث فرا گرفت. همچنین تشریع و قانون گذاری از روی قرآن به كمك احادیث انجام می شود. ائمه(ع) خود هنگام بازگو كردن حدیثی، سعی می كردند كه آن را به طور سلسله ای از قول پیامبر بیان كنند.

شریعت
شریعت یا قانون الهی، مركزیتی اساسی در دین اسلام دارد. به عبارتی می توان گفت مسلمان كسی است كه حقانیت شریعت را می پذیرد ولو آنكه نتواند به همه احكام و تعالیم آن عمل كند. بنابر اصول و آموزش های موثق اسلامی، شریعت عبارت است از تجسم عینی مشیت خداوند برای جامعه بشری. فقط خداوند است كه قانون گذار یا شارع نهایی؛ یعنی خالق قانون ها و شرایع است و تنها قانون ها یا شرایع اوست كه به نحو نهایی در زندگی بشر الزام آور و ماندگار می باشد. البته این سخن مانع از آن نمی شود كه شریعت بر مقتضیات و اوضاع و احوال متفاوت منطبق گردد و رشد كند. قرآن مجید، منبع اصول شریعت است. اما فقط اصول و كلیات شریعت در قرآن آمده و طبعاً برای دست یافتن به تفاصیل و جزئیات آن بیش از هر چیز لازم است كه به احادیث و سنت پیامبر اكرم(ص) رجوع شود. نخستین معلم بزرگ شریعت امام صادق(ع) است كه دو فرقه شیعه و سنّی به او احترام می گذارند. او، معلم امام ابوحنیفه بود كه مؤسس یكی از چهار مكتب فقهی اهل سنّت تا روزگار ماست. امام جعفر صادق(ع)، كه در قرن دوم هجری زندگی می كرد، در عین حال خود مؤسس فقه مذهب شیعه امامیه یا اثنی عشری بود كه تا این زمان به فقه جعفری مشهور است. پس از امام صادق(ع) فقها، به تدریج شریعت را در میان تسنن و تشیع بسط دادند كه از آن ها پنج مكتب جعفری، مالكی، حنفی، حنبلی و شافعی باقی ماندند. البته مكاتب فقهی دیگری مثل ظاهریه، زیدی و اسماعیلی نیز به وجود آمدند.

محتوای شریعت
محتوای شریعت به موضوعات مربوط به عبادات و معاملات تقسیم می شود. عبادات، بر اعمال اصلی عبادی در اسلام مبتنی می باشد كه عبارت است از: نمازهای روزانه، روزه، حج، زكات و در صورت لزوم جهاد. معاملات جنبه ای عمده از شریعت است كه به تعالیم اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مربوط است. بنابراین، نگرش اسلام به روابط فرد و جامعه، روابط خانوادگی، روابط اقتصادی و سیستم سیاسی، در قسمت معاملات مورد بحث قرار می گیرد.

 
 
 
 
 
 
 

1- سيدحسين نصر، جوان مسلمان و دنياي متجدد، ترجمه مرتضي اسعدي، تهران، طرح نو، 1373،صص86ــ84 ، صص89ــ87 ، صص16 و 15 ، صص16 و 15 ، صص16 و 15 و 24ــ18 ، صص32ــ24 ، صص70ــ67

2- ميزگرد فرهنگ و تمدن اسلامي"، نامه فرهنگ، ش12 (زمستان 1372)، صص13 و 12

3- ماه نامه - زمانه ، مقاله فرهنگ اسلامي؛ مفاهيم، ويژگي‌ها و اصول ، نويسنده: محمد رحيم - عیوضی

 
   
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران (my.tahoor.com) اقدام نمایید.
 
 
 
 

اصول و جهان بینی فرهنگ اسلامی نسبت به سایر فرهنگ ها

 
 
 
 

1- سيدحسين نصر، جوان مسلمان و دنياي متجدد، ترجمه مرتضي اسعدي، تهران، طرح نو، 1373،صص86ــ84 ، صص89ــ87 ، صص16 و 15 ، صص16 و 15 ، صص16 و 15 و 24ــ18 ، صص32ــ24 ، صص70ــ67

2- ميزگرد فرهنگ و تمدن اسلامي"، نامه فرهنگ، ش12 (زمستان 1372)، صص13 و 12

3- ماه نامه - زمانه ، مقاله فرهنگ اسلامي؛ مفاهيم، ويژگي‌ها و اصول ، نويسنده: محمد رحيم - عیوضی

 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور