جستجو
     
  
 
 
کتاب صوتی آه بر اساس ترجمه نفس المهموم
 
 
 
 
 
انواع و درجات تواضع
982
 
 

Tahoor_invitation انواع تواضع
تواضع به حسب موردی که در برابر آن تواضع می شود، سه قسم است: تواضع در برابر خداوند و در برابر پیغمبر و امام (علیهم السلام) و در برابر مردم.

1- تواضع در برابر خداوند
اگر انسان یقین کند و بفهمد که خداوند بدون استحقاق و طلب او خلق کرده و مورد نعمتهای بی اندازه و شماره قرار داده و هرچه هست و هرچه دارد همه از اوست، حالتی در نفس پیدا می شود که از آن به شکستگی و ذلت در برابر بزرگی حق تعبیر می شود. امام صادق( علیه السلام) در ضمن حدیثى فرمودند: «كمال العقل فی ثلاث التواضع لله...»: كمال عقل در سه چیز است، یكى از آنها تواضع براى خدا است... زیرا هر عقل کاملی حکم به لزوم فروتنی و ذلت در مقابل مالک و خالق و منعم(نعمت دهنده) خویش می کند. لازمه این حالت، اطاعت و انقیاد در برابر او و سعی در فرمانبرداری او از روی اخلاص است. انسان باید همیشه به دنبال تحصیل رضای خداوند باشد و خود را همیشه در انجام وظائف بندگی مقصر ببیند چون او را آنطوریکه سزاوار است، نپرستیده است. امام علی(علیه السلام) می فرمایند: «من تواضع قلبه لله لم یسأم بدنه من طاعة الله»: هر کس که دلش برای خدا کرنش کند، بدنش از طاعت خدا خسته نمی شود.

تواضع برای نعمتهای خدا
یکی از مصادیق تواضع در برابر خداوند، شکر گذاری و تواضع در برابر نعمت های اوست. مستحب است هر وقت نعمت تازه ای به انسان رسید بلکه هرگاه به یاد نعمت گذشته افتاد، سجده شکر کند. انسان مومن نعمت را بزرگ می بیند و گرامی می دارد چون از طرف محبوب و منعم حقیقی اوست خصوصا انواع آشامیدنی ها و خوردنی ها. روایت شده که اگر غذایی خوردید و به شما صدمه ای زد نگوئید فلان غذا بد است و مرا مریض کرد بلکه بگوئید مزاج من مساعد و مناسب با فلان طعام نبود و بی مورد مصرف کردم. در هنگام غذا خوردن باید مودبانه و بنده وار نشست، چنانچه نشستن رسولخدا (صل الله علیه و آله و سلم) بر سر سفره مانند نشستن او در تشهد نماز (بر روی ران چپ می نشستند و روی پای راست را بر کف پای چپ می گذاشتند) بود. از آداب تواضع در غذا خوردن این است که بر سفره مرتفع غذا نخورد بلکه کفشهای خود را درآورده و با کمال ادب بر زمین بنشیند خصوصا نان را در سفره گرامی بدارد که اخبار زیادی درباره آن رسیده است و تمام افرادی که در خانه هستند -حتی نوکر و کلفت- همه بر سر یک سفره جمع شوند نه اینکه بعضی را راه ندهند و برایش سفره جداگانه ای تعیین کنند. آداب غذا خوردن بسیار است و مهم ترین آنها حضور قلب و توجه به منعم حقیقی و با نام او شروع کردن (بسم الله گفتن) و به شکر او ختم کردن (الحمدلله گفتن) است.

یکی دیگر از موارد تواضع در برابر خداوند بزرگ داشتن شعائر و حرمات الهی و همچنین گرامی داشتن قرآن مجید و اسماء شریفه خداوند است که نباید بدون طهارت آنها را مس کرد و مخصوصا نباید در دست و پا بیفتند، پاها را به سوی آنها دراز نکند.

بطور کلی بزرگ داشتن هر چه به خداوند انتساب دارد، از مصادیق تواضع در برابر او می باشد. مانند مساجد چنانچه خودش میفرماید: «و أن المساجد لله»: مساجد مال خداست(جن،18). بنابراین نباید در مسجد آب دهان بیندازد، با بوی بد وارد شود، با صدای بلند صحبت کند و یا حرف دنیا بزند که تمام اینها خلاف تواضع است.

2- تواضع در برابر پیامبر و امامان (علیهم السلام)
از بالاترین آثار تواضع با خداوند، تواضع با پیغمبر و امامان (علیهم السلام) است زیرا ایشان بندگان خاص خدا و نمایندگان و خلفای اویند و تواضع با آنها تواضع در مقابل خداست. از موارد تواضع نسبت به ایشان مس نکردن اسماء آنها بدون طهارت است و مقدم نشدن بر قبورشان در نماز است. وقتیکه نامشان برده می شود باید با تجلیل و احترام اسماء مبارکشان را به زبان جاری ساخت و بر ایشان درود و سلام فرستاد. بعضی از بزرگان اگر وضو نداشتند نام شریف معصومین را به زبان جاری نمی کردند. روایت شده که حضرت صادق (علیه السلام) هنگام بردن نام حضرت محمد (صل الله علیه و آله و سلم) چنان خم می شد که صورت مبارکش نزدیک زانوهایش می رسید. و متواضع بودن با سادات و علماء نیز تواضع در برابر معصومین (علیهم السلام) حساب می شود. دلیل انتساب سادات به معصومین واضح است و علمای راستین نیز مبلغان مکتب پیامبر و ائمه(علیهم السلام) و جانشینان ایشان در هدایت مردم می باشند، بنابراین تواضع در برابر ایشان در حقیقت تواضع با معصومین (علیهم السلام) می باشد.

3- تواضع با مردم
اگر مردم را بدون در نظر گرفتن عنوانین آنها در نظر بگیریم، همه در عرض و مساوی یکدیگرند و همگی مخلوق و مقهور و تحت تربیت رب العالمین اند و چنانچه هر کس در هر مقامی که باشد حق تکبر کردن و بزرگی فروختن به دیگری را -عقلا و شرعا- ندارد، همچنین استحقاق تواضع و خضوع از دیگری را نیز ندارد. مانند غلامان سلطان که هیچیک حق تکبر کردن بر دیگری ندارد و استحقاق تواضع از دیگری نیز برای او نیست چون همه مانند یکدیگرند و چنانچه اگر غلامی به دیگری تکبر کند مورد مذمت و ملامت عقلاء است همچنین اگر توقع تواضع و فروتنی از دیگری داشته باشد، عقلاء او را مذمت و ملامت می کنند چون همه مانند یکدیگرند. لکن بعضی از افراد بشر عنوان ویژه ای می گیرند که عقل و شرع آن را تعظیم و امر به اکرام و احترام آن کرده است در این صورت استحقاق فروتنی را پیدا می کنند و دیگران باید برای ایشان تواضع و فروتنی نمایند مانند عنوان پدر و مادری که عقلا و شرعا سزاوار است فرزندانشان در برابر آنها فروتنی کنند و در حقیقت تواضع برای والدین، تواضع برای خداست چون آنها واسطه ربوبیت پروردگارند (خداوند به وسیله پدر و مادر کودک را پرورش می دهد) و خدا به اکرام آنها امر کرده است. و مانند عنوان ایمان و تقوی که باید برای هر صاحب ایمان و تقوائی فروتنی کرد زیرا مؤمن وابسته به خداست و مورد نظر و اکرام اوست.

حضرت باقر ( علیه السلام) می فرماید: حرمت مؤمن نزد خداوند از حرمت کعبه بیشتر است. در حقیقت خضوع برای مؤمن بجهت ایمانش خضوع برای خداست مانند غلامی که از بین غلامان انتخاب شده و مورد نظر شخص سلطان است و به او بستگی پیدا کرده، اکرام او در این صورت اکرام سلطان و اهانت به او اهانت به سلطان است. و مانند عنوان عالم و معلم که بر همه لازم است احترام عالم را به واسطه مزیتی که دارد رعایت کنند یا مانند عنوان پیری و بزرگ قوم و میهمان و غیره از عناوینی که بخصوص امر به اکرام آنها و تواضع در برابر آنها شده است.

درجات تواضع
عارف الهی، حضرت امام خمینی (ره) در کتاب «شرح حدیث جنود عقلو جهل »درجات و مراتب تواضع را اینگونه بیان می کنند:

درجه اول، تواضع اولیاء و انبیاء عظام است. آنان به دلیل مرتبه عالی ایمان و یقینشان به خداوند و اسماء و صفات الهی(مانند علم و قدرت و خالقیت و رازقیت او) و به واسطه تجلیات ذاتى و اسمائى و صفاتى و افعالى در قلبشان، در پیشگاه خداوند تعالى متواضع شده اند. و درک حضوری و مشاهده وجدانی كمال بی نهایت خداوند و ذلت مخلوقات در آنها، غایت تواضع و تذلل را در قلبشان ایجاد می كند، و هر مقدار در این دو نظر و دو مشاهده كامل گردند، در حقیقت تواضع نیز كامل تر می شوند. چنان كه خاتم النبیین حضرت محمد(صلی الله علیه وآله) متواضع ترین موجودات در پیشگاه مقدس خداوند تعالى هستند به دلیل اینکه در مشاهده و درک حضوری عظمت خداوند و كمال ربوبیت و قدرت بدون منازع او در عالم و نقص و ضعف بنده در مقابل پروردگارش، كاملترین مخلوق هستند. این تواضع كه همراه با محبت است، كاملترین مراتب تواضع است.

دوم، تواضع اهل معرفت است كه در آنها نیز همین تواضع اولیاء هست، ولی در مرتبه ناقص تر است، زیرا معرفت و علم با مشاهده حضورى فرق دارد.

سوم، تواضع حكماء است كه در رتبه، پس از این ها است. آنان نیز اگر به مقام حكمت الهى رسیده باشند و قلب آنها به نور حكمت روشن شده باشد، براى حق و خلق متواضع می شوند، چنان كه در حكمتهاى لقمانى، در این باره، سفارش مخصوصى شده است ( لقمان به فرزندش گفت: ... و لا تصعر خدك للناس و لا تمش فی الأرض مرحا...(لقمان،18): به تكبر از مردم روى مگردان، و به خود پسندى بر زمین راه مرو).

چهارم، تواضع مؤمنین است كه به سبب نور ایمان، به خداوند علم پیدا كردند، و خود را نیز تا آنجا كه نور آنها روشنى داده، شناخته اند. پس براى حق و خلق، متواضع شده اند.

 
 
 
 
 
 
 
 
 

میزان الحکمه ،محمّدی ری شهری،ج14

گناهان کبیره، عبدالحسین دستغیب، ج2، ص154-157

شرح‏حديث‏جنودعقل‏وجهل، امام خمینی (ره)، ص335 و 336

 
   
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران (my.tahoor.com) اقدام نمایید.
 
 
 
 

تواضع ناپسند

تواضع در قرآن کریم

آثار تواضع

 
 
 
 

میزان الحکمه ،محمّدی ری شهری،ج14

گناهان کبیره، عبدالحسین دستغیب، ج2، ص154-157

شرح‏حديث‏جنودعقل‏وجهل، امام خمینی (ره)، ص335 و 336

 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور